VOORWOORD:
In 2001 werd ik benaderd door Mariam Berghorst. Zij had de opdracht gekregen om een afstudeerscriptie te schrijven over het kopoen van een 2e huis door Nederlanders in Portugal.
Gaarne heb ik aan haar verzoek voldoen en de uitkomst van dit zeer gedegen onderzoek vindt u hieronder met haar toestemming en sie van haar mentoren onverkort afgedrukt.
Miriam studeerde dit jaar af aan de Twentse Hoge School richting en studeert nu rechten aan de Universiteit van Groningen

KWALITATIEF MARKTONDERZOEK

Wat is een kwalitatief marktonderzoek?

Kwalitatief marktonderzoek is een kleinschalig onderzoek en werkt doorgaans met kleine aantallen respondenten. Het aantal respondenten komt zelden boven de zestig. Meer gebruikelijk zijn steekproeven tussen de vijftien en veertig respondenten. Representativiteit van de onderzoeksresultaten naar het onderwerp staat centraal, niet naar de onderzoekspopulatie. In een kwalitatieve uitspraak kan men stellen dat een bepaalde factor bij het gedrag van consumenten een rol speelt, zonder nog te weten in welke mate dat het geval is. Kwalitatief onderzoek wordt ook wel aangeduid als een psychologisch marktonderzoek.
Kwalitatief onderzoek geeft inzicht in de vragen hoe mensen denken over een bepaald onderwerp en waarom ze dat denken, maar geeft geen antwoord op de vraag hoeveel mensen een bepaalde mening hebben. Het gaat meer om ‘begrijpen’ dan om ‘meten’. Kwalitatief onderzoek is dus inzichtgevend, flexibel, kleinschalig en verkennend.

Verantwoording van de vragenlijst

In deze paragraaf zullen de keuze voor gesloten vragen en de soort vragen in de vragenlijst (enquête) worden toegelicht.

Verantwoording van de gesloten vragen
De gehele vragenlijst (enquête) voor Nederlandse huiseigenaren bestaat uit gesloten vragen. Voordat zal worden overgegaan tot uitleg van deze vorm van vraagstelling zal eerst een onderscheid worden gemaakt tussen open en gesloten vragen. Een open vraag is een vraag, waarbij de respondent géén antwoordmogelijkheden krijg aangereikt. Bij de gesloten vraag is dit wel het geval en dient de respondent een keuze te maken uit een bepaald aantal voorgelegde antwoordmogelijkheden. Mede vanwege de omvang van de vragenlijst (enquête) voor Nederlandse huiseigenaren is er gekozen voor een gesloten vraagstelling.
Daarnaast zou het stellen van (meerdere) open vragen kunnen leiden tot problemen met betrekking tot de interpretatie. Er zijn drie vormen van gesloten vraagstelling:
1. Dichotome vraag
Bij de dichotome vraag krijgt de respondent in feite maar twee antwoordmogelijkheden voorgelegd. De antwoordmogelijkheden bestaan dan bijvoorbeeld uit ja of nee, maar er kan ook sprake zijn van meerdere antwoordmogelijkheden, waarbij de respondent meerdere antwoorden kan aankruisen. In feite dient de respondent zich dan bij elke antwoordmogelijkheid af te vragen of hij de vraag met ja of nee beantwoord. Elke antwoordmogelijkheid wordt in dat geval dus teruggebracht tot een dichotome vraag.
Bij vraag drie, vijf, zeven en acht van de vragenlijst voor  Nederlandse huiseigenaren is er sprake van dichotome vragen, waarbij er twee antwoordmogelijkheden zijn. In het geval van vraag twee, vier en zes is er sprake van meerdere antwoordmogelijkheden en kan de respondent meerdere antwoord aankruisen.
2. Multiple- choicevraag
Bij de multiple- choicevraag krijgt de respondent meer dan twee antwoordmogelijkheden voorgelegd, waarvan slechts één antwoord mag worden aangekruist. Vraag één van de vragenlijst (enquête) voor Nederlandse huiseigenaren is hier een voorbeeld van. 

Vraag naar een bepaalde opinie of intentie  
In dit geval betreft de vraag niet een feit, maar een bepaalde opinie of intentie. Het is bij deze vraag mogelijk de respondent een continuüm (schaal) van antwoordmogelijkheden voor te leggen. Een voorbeeld van een methode voor schaalmeting is de Likert- methode. Deze methode kan worden teruggevonden in de vragen negen tot en met negentien van de vragenlijst (enquête) voor Nederlandse huiseigenaren.

Verantwoording van de soort vragen
De vragenlijst bestaat uit een persoonlijk deel, een aantal hoofdvragen en een aantal beweringen en stellingen.
Persoonlijke deel:
Het persoonlijke deel is bewust beperkt tot het stellen van alleen een vraag naar de leeftijd. Het stellen van meer persoonlijke vragen, zoals het geslacht bood géén toegevoegde waarde, aangezien de Nederlandse koper meestal met zijn partner een woning koopt is het vragen naar het geslacht minder relevant. Daarbij komt dat het stellen van meer persoonlijke vragen in alle waarschijnlijkheid tot een grote non- respons zou leiden en het huidige resultaat van 32 terugontvangen vragenlijsten (enquêtes) niet zou zijn behaald. Op grond van deze twee argumenten, is het vragen naar alleen de leeftijd in persoonlijke deel van de vragenlijst (enquête) een verantwoorde keuze. De vraag naar de leeftijd is onderverdeeld in intervalschalen.
Hoofdvragen:
De hoofdvragen bestaan uit een zevental vragen, die onder andere inzicht geven in welk soort bezit de eigenaar heeft, hoe hij/ zij aan informatie kwam ten aanzien van het bezit, wat de motieven waren om een woning in de Portugal (Algarve) te kopen, of het huis dient als permanente bewoning of als tweede (vakantie)huis en of het bezit is ondergebracht in een offshore company of dat het particulier bezit is. Alle vragen hebben betrekking op de kenmerken van de respondenten.   
Beweringen (stellingen):
In de vragenlijst (enquête) zijn elf beweringen (stellingen) opgenomen. Dit is gedaan volgens de schaalmethode van Likert. Hiervoor heb ik bewust gekozen, omdat deze schaaltechniek vooral gebruikt wordt om opinies en houdingen van respondenten te meten (attitudes). Bij de schaalmethode van Likert krijgen de respondenten een aantal beweringen (stellingen) voorgelegd. Bij elke bewering wordt dan gevraagd een mening over het gestelde te geven door uit één van de volgende antwoordmogelijkheden te kiezen:
 Volledig mee eens
 Mee eens
 Noch mee eens, noch mee oneens
 Mee oneens
 Volledig mee oneens
Aan de hand van de schaaltechniek van Likert krijgen respondenten een schaalwaarde.
 
Resultaten per vraag

Vraag 1: Wat is uw leeftijd?
Van de 32 ondervraagde personen vallen vier personen (12,5%) in de schaal  35 - < 45 jaar, twaalf personen (37,5%) in de schaal  45 - < 55 jaar en zestien personen (50%) in de schaal  55 - < 65 jaar. Géén van de respondenten had een leeftijd in de schalen < 25 jaar,  25 - < 35 jaar en  65 jaar. Het niet voorkomen van leeftijden in de eerste twee genoemde schalen spreekt enigszins voor zich. Opvallend is echter het niet voorkomen van de interval  65 jaar, aangezien dit de pensioengerechtigde leeftijd in Nederland is.
Voor de helft van de totaal ondervraagden valt de leeftijd dus in de schaal ervoor ( 55 - < 65 jaar). Voorzichtig kan worden geconcludeerd dat een behoorlijk deel van de Nederlanders, die onroerende zaken hebben in Portugal, een leeftijd heeft tussen 55 en de 65 jaar.
Dit is slechts een indicatie, want het totaal ondervraagden kan, zoals al eerder bleek, niet worden afgezet tegen de totale populatie Nederlanders in de Algarve. Wel geeft deze indicatie een betrouwbare indruk, aangezien de leeftijd in deze schaal, in de individueel afgenomen interviews ook als meest voorkomende leeftijd wordt bevestigd. De gemiddelde leeftijd van de 32 respondenten is 54 jaar.

Vraag 2: Waaruit bestaat uw bezit in Portugal
Van de 32 personen zijn er 26 personen, waarvan het bezit slechts uit één woning bestaat, vijf personen, waarvan het bezit uit twee woningen bestaat en één persoon, waarvan het bezit uit meer dan drie woningen bestaat. Van die 26 personen bestaat het bezit voor 22 personen (84,6%) uit een vrijstaande bungalow/ villa, voor twee personen (7,0%) uit een studio/ appartement, voor één persoon (3,8%) uit een gerestaureerde boerderij/ landhuis en voor één persoon (3,8%) in de categorie anders, nl. (een stuk grond).
Voor zes van de 32 ondervraagden bestaat het bezit dus uit meer dan één woning, nl.:
1. Gerestaureerde boerderij/ landhuis + anders, nl. ruïne
2. Gerestaureerde boerderij/ landhuis + anders, nl. ruïne
3. Twee gerestaureerde boerderijen/ landhuizen
4. Vrijstaande villa/ bungalow + geschakelde villa/ bungalow
5. Vrijstaande villa/ bungalow + gerestaureerde boerderij/ landhuis
6. Studio/ appartement
De nummers één tot en met vijf hebben betrekking op ondervraagden met twee woningen en nummer zes heeft betrekking op een ondervraagde, die in het bezit is van meer dan drie woningen.
Voor het grootste deel van de ondervraagden bestaat het bezit dus uit een villa/ bungalow. Dit is ook de meest voorkomende vorm van bezit van buitenlanders (dus ook Nederlanders) in Portugal en blijkt onder andere uit het aanbod van woningen van diverse makelaars in de Algarve en uit het aanbod op de internationale 'Second Home' beurs in Utrecht.

Vraag 3: Heeft u een bestaande woning gekocht of heeft u gebouwd?
Driekwart (75%) van de 32 ondervraagden heeft een bestaande woning gekocht en één vierde (25%) heeft een woning gebouwd. Dit geeft wel een globale indruk van de verhoudingen tussen het aantal gekochte en gebouwde woningen door Nederlanders in Portugal, maar kan wederom niet worden afgezet tegen de totale populatie.

Vraag 4: Hoe kwam u aan informatie over uw huidige bezit in Portugal?
 Aantal gekozen
antwoordmogelijkheden Percentage
Adv. Ned. O.G. kranten en magazines 6 9,52%
Adv. in Portugese kranten 1 1,59%
Clubblaadjes van buitenlandse verenigingen in Port. 4 6,35%
Adv. in Eng. en Duitse woonmagazines 1 1,59%
Via makelaars/ onroerend goed bemiddelaars in Ned. 2 3,17%
Via makelaars/ onroerend goed bemiddelaars in Port. 24 38,10%
Via P.O., bouwondern. of hun agenten in Port. en Ned. 3 4,76%
Via Internet 7 11,11%
Buitenlandse onroerend goed beurzen in Ned. 6 9,52%
Anders, nl........................................................ 9 14,29%
Uit de tabel blijkt dat het grootste deel, te weten 24 (38,10%) van de 32 ondervraagden informatie over het huidige bezit via makelaars en onroerend goed bemiddelaars in Portugal kreeg. Hierbij dient te worden opgemerkt, dat onder deze categorie dus ook de Nederlandse makelaars die in Portugal gevestigd zijn vallen. Opvallend is daarentegen dat van het totaal aantal ondervraagden slechts twee keer de antwoordmogelijkheid 'via makelaars/ onroerend goed bemiddelaars in Nederland' is gekozen. Een van de redenen hiervoor is dat makelaars in Nederland veelal weinig kennis hebben van de taal, cultuur en gebruikelijke handelswijze in Portugal. Daarnaast geven veel (potentiële) kopers er de voorkeur aan om eerst zelf een aantal woningen te bezichtigen, alvorens tot daadwerkelijke koop over te gaan. Vaak spelen makelaars in Portugal (Algarve) hierop in, door bezichtigingweekenden te organiseren. Het aantal personen dat via Internet informatie zoekt over onroerende zaken in Portugal (Algarve) neemt ook toe. Veel makelaars beschikken over een eigen website. Internet heeft het gemak als voordeel en is voor de gehele wereld toegankelijk. De categorie anders nl. resulteerde in de volgende reacties:
- via boek "Wonen en Kopen in Portugal" en andere boeken/ literatuur;
- via Portugese kennissen;
- via de Nederlandse ambassade/ consulaat;
- via een vakantiebezoek;
- door het rondkijken en vragen in de streek zelf (zelfonderzoek);
- via andere onroerende zaken bezitters in Portugal;
- via een accountant;
- via een bekende makelaar in Portugal.

Vraag 5: Heeft u een zoekopdracht voor uw huidige woning geplaatst?
Van de 32 ondervraagden hebben 25 personen (78,13%) géén en zeven (21,87%) personen wel een zoekopdracht geplaatst. De reden van het relatief lage aantal geplaatste zoekopdrachten is, dat het plaatsen van een zoekopdracht bij een makelaar in Portugal niet bepaald gebruikelijk is. Zoekopdrachten geschieden veelal op basis van vertrouwen en worden doorgaans niet schriftelijk vastgelegd.

Vraag 6: Wat waren uw motieven (redenen) om een woning in Portugal te kopen?
 Aantal gekozen
antwoordmogelijkheden Percentage
Beleggingsobject 13 13,54%
Verhuur plus eigen gebruik 9 9,38%
Alleen voor eigen gebruik (vakantiewoning) 8 8,33%
Permanente vestiging 14 14,59%
Fiscale redenen 1 1,04%
Gunstiger klimaat 24 25%
Cultuur/ aard van de Portugezen 15 15,63%
Voor later, om te overwinteren 5 5,21%
Het starten van een eigen zaak of het werken  in Portugal 2 2,08%
Recreatieve voorziening (golf, tennis) 1 1,04%
Familie/ vrienden die reeds in Portugal verblijven 2 2,08%
Anders, nl............................................................... 2 2,08%

Eén van de belangrijkste motieven voor het kopen van onroerende zaken in Portugal, hetzij als permanent verblijf, hetzij als tweede (vakantie)huis, is het gunstige klimaat. Dit motief ligt  wel voor de hand, maar speelt voor velen een belangrijke rol in de aankoopbeslissing.
Daarnaast blijkt dat motieven als 'de cultuur/ aard van de Portugezen', 'permanente vestiging' en beleggingsobject onder de ondervraagden toch ook een opmerkelijke rol spelen. Verder blijkt uit de tabel dat het aantal gekozen motieven met betrekking tot 'verhuur plus eigen gebruik' en 'alleen eigen gebruik (vakantiewoning)' relatief dicht bij elkaar liggen. Beide motieven komen dus regelmatig voor. Ten aanzien van het totale aantal respondenten, spelen motieven als 'voor later, om te overwinteren', 'fiscale redenen', 'het starten van een eigen zaak of werken in Portugal', 'recreatieve voorzieningen (golf, tennis)' en 'familie/ vrienden' een minder belangrijke rol. Van de 32 ondervraagden kozen slechts twee personen voor de antwoordmogelijkheid anders, nl., waarvan één persoon als motief 'mooi land' aangaf en één persoon als motief 'voor later, permanente vestiging' aangaf.

Vraag 7: Woont u momenteel permanent in Portugal of gebruikt u uw woning als tweede (vakantie)huis?
Van de 32 ondervraagden wonen 14 personen (43,75%) momenteel permanent in Portugal en gebruiken 18 personen (56,25%) hun woning als tweede (vakantie)huis. Naar aanleiding van de vragenlijst kan niet worden gesuggereerd, dat voor Nederlanders een onroerende zaak in Portugal meer als permanente bewoning dient of juist meer als tweede (vakantie)woning. De keuze tussen permanente vestiging en het gebruik als tweede (vakantiehuis) is met betrekking tot het totale aantal respondenten nagenoeg gelijk verdeeld.

Vraag 8: Is uw bezit ondergebracht in een offshore company of is het particulier bezit?
Van de 32 ondervraagden is de onroerende zaak van 19 personen (59,38%) particulier bezit en van 13 personen (40,62%) is de onroerende zaak ondergebracht in een offshore company. Wederom is met betrekking tot het totale aantal respondenten relatief weinig verschil tussen het aantal woningen dat in particulier bezit is en dat is ondergebracht in een offshore company. Onder de respondenten is er dus geen sprake van aanzienlijke verschillen in het aantal huizen dat particulier bezit is en het aantal huizen dat is ondergebracht in een offshore company.

Resultaten per bewering/ stelling (vraag 9 tot en met 19)

-  Stelling negen hebben 19 personen (59,38%) met 'volledig mee eens 'beantwoord en 8
 personen (25%) met 'mee eens'. Het grootste deel (84,38%) van de respondenten stelt het
 dus op prijs inzake de aankoop zaken geïnformeerd te worden over de verschillen in het
 koopproces (Nederland - Portugal).
-  Stelling tien hebben de meeste personen weliswaar met 'volledig mee eens' beantwoord, maar
naar het gemiddelde en de rest van de antwoorden gekeken zijn de meningen ten aanzien van deze stelling redelijk verdeeld. Stelling tien vroeg naar de mening of men de voorkeur gaf aan een Nederlands sprekende makelaar in Portugal boven een Portugese makelaar.
-  Stelling elf hebben de meeste personen (40,63%) beantwoord met 'noch mee eens, noch mee
oneens'. Deze groep mensen heeft ten aanzien van deze stelling dus geen mening. De voornaamste reden hiervan is waarschijnlijk, dat deze mensen nooit prijzen op de onroerende zaken markt in verschillende jaargetijden hebben vergeleken. De stelling scoort het laagste gemiddelde.
-  Stelling twaalf hebben in totaal 28 personen beantwoord met 'volledig mee eens' en 'mee
eens'. Dit is 87,5%. Uit de antwoorden op deze stelling blijkt, dat in ieder geval het grootste deel van de respondenten het op prijs stelt, tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, goed geïnformeerd te worden over de fiscale consequenties met betrekking tot de aankoop van een woning in Portugal. Slechts drie personen hadden ten aanzien van deze stelling geen mening en één persoon koos voor de antwoordmogelijkheid 'volledig mee oneens'. Dit uit zich ook in het gemiddelde van 4,28.
-  Stelling dertien werd door de meeste personen (43,75%) beantwoord met 'noch mee eens,
noch mee oneens' en zij geven daarmee aan geen mening te hebben ten aanzien van de stelling. Opvallend is wel dat maar vier van de 32 personen het oneens waren met deze stelling, waarvan drie 'mee oneens' en één 'volledig mee oneens'. De stelling ging over de vraag of men van een Nederlands sprekende makelaar in Portugal verwacht, dat hij klanten ook na de begeleiding blijft informeren over veranderingen in het Nederlandse belastingstelsel. 
-  Stelling veertien vertegenwoordigt met de categorie 'volledig mee eens' en 'mee eens' 75%
van het totale aantal respondenten. Deze 75% wenst dus graag, tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, op de hoogte te worden gebracht van de consequenties van een offshore company.
-  Stelling vijftien beantwoordden de meeste mensen (40,63%) met 'noch mee eens, noch mee
 oneens'. De stelling ging over de vraag of men na de begeleiding en bemiddeling in het koopproces op de hoogte wenst te worden gebracht van de consequenties van een offshore company.
-  Stelling zestien werd door 81,3% van de ondervraagden in de categorie 'volledig mee eens'
en 'mee eens' positief beantwoord. Deze groep ondervraagden vindt het dus belangrijk om, tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, geïnformeerd te worden over het gesloten belastingverdrag ter voorkoming van dubbele belasting tussen Nederland en Portugal op 20 september 1999.
-  Stelling 17 is door elf van de 32 personen (34, 38%) beantwoord met 'noch mee eens, noch
 mee oneens'. Vijftien personen beantwoordden de stelling positief en zes personen negatief.
-  Stelling 18 heeft een opvallend resultaat. Zowel elf personen beantwoordden deze stelling
met 'mee eens' als elf personen met 'mee oneens'. De stelling vroeg naar het in rekening brengen van kosten voor extra dienstverlening na de aankoop van een woning.
-  Stelling 19 heeft de hoogste gemiddelde score van 4,72. Maar liefst 96,88% beantwoordde
deze stelling positief. Slechts één respondent koos voor het antwoord 'noch mee eens, noch mee oneens' en niemand van de ondervraagden beantwoordde de stelling negatief. De stelling ging over de vraag of een goede informatieverstrekking door de makelaar de koopbeslissing voor de klant een stuk gemakkelijker maakt. 
Een aantal verbanden tussen de vragen en de beweringen/ stellingen

Vanwege de afbakening (tijd en omvang van het onderzoek) zullen alleen de vragen met elkaar in verband worden gebracht, die betrekking hebben op het fiscale gedeelte van het onderzoek.

Verband tussen het motief 'beleggingsobject' uit vraag 6 en vraag 8 (keuze particulier bezit of bezit via een offshore company)
Wanneer het motief 'beleggingsobject' en het antwoord op vraag acht, waarin de respondent de keuze had uit een onroerende zaak in particulier bezit en bezit van onroerende zaken via een offshore company met elkaar in verband worden gebracht, dan komt hieruit een belangrijk verschijnsel naar voren. Uit het resultaat van de door de respondenten gekozen antwoorden op vraag acht bleken 19 personen de onroerend zaak in particulier bezit te hebben en 13 personen de onroerende zaak te hebben ondergebracht in een offshore company. Van de 19 respondenten die de onroerende zaak in particulier bezit hebben is slechts vier keer (21,05%) door een respondent voor het motief 'beleggingsobject' gekozen. Echter, van de 13 respondenten die hun onroerende zaak in een offshore company hebben ondergebracht, kozen 9 respondenten (69,23%) voor met motief 'beleggingsobject'. Door dit verband te leggen kan er voorzichtig worden geconcludeerd dat een respondent eerder geneigd is 'beleggingsobject' als motief te hebben als zijn huis in een offshore company is ondergebracht dan wanneer zijn huis particulier bezit is.

§4.8.2 Verband tussen het motief 'fiscale redenen' uit vraag 6 en stelling 12
Van de 32 respondenten heeft slecht één respondent, die zijn onroerende zaak heeft ondergebracht in een offshore company, gekozen voor het motief 'fiscale redenen'.
Het feit dat slechts één ondervraagde heeft gekozen voor het motief 'fiscale redenen' kan allerlei oorzaken hebben. Er kunnen mensen bewust niet voor dit motief hebben gekozen, omdat dit motief voor hun géén enkele rol speelde in de beslissing tot aankoop van een woning in Portugal. Daarnaast kan het ook zo zijn dat respondenten een grotere waarde hechten aan motieven als een 'gunstiger klimaat' en de 'cultuur/ aard van de Portugezen' dan aan het motief' 'fiscale redenen' en derhalve dit antwoord niet aankruisten. Wanneer de keuze voor het motief 'fiscale redenen' in verband wordt gebracht met stelling 12, dan is er sprake van een opvallende tegenstelling. Van de 32 respondenten heeft namelijk 87,5% de stelling: "Het is van groot belang dat een Nederlands sprekende makelaar in Portugal zijn/ haar klanten, tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, goed informeert over de fiscale consequenties van de aankoop van een woning in Portugal" positief beantwoord. Van die 87,5% beantwoordden maar liefst 46,88% van de respondenten deze stelling met 'volledig mee eens'. De wederom voorzichtige uitspraak die hieromtrent kan worden gedaan is dat het grootste deel van de ondervraagden wellicht 'fiscale reden' niet direct als een motief zien, maar hierover wel indirect, tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, door hun Nederlands sprekende makelaar over geïnformeerd wensen te worden.

Verbanden tussen de stellingen met betrekking tot het geven van informatie door een Nederlands sprekende makelaar tijdens en ná de begeleiding en bemiddeling in het koopproces
De stellingen inzake informatie tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces rondom de fiscale consequenties van een woning in Portugal (stelling 12), de consequenties van een offshore company (stelling 14) en het gesloten belastingverdrag ter voorkoming van dubbele belasting (stelling 16) hebben de meeste respondenten positief beantwoord.
Zoals in de vorige paragraaf al naar voren kwam was dit voor stelling 12; 87,5%, voor stelling 14; 75% en voor stelling 16; 81,3%.
De stellingen inzake informatie ná de begeleiding en bemiddeling in het koopproces rondom de fiscale consequenties van de aankoop van een woning in Portugal (stelling 13), de consequenties van een offshore company (stelling 15) en het gesloten belastingverdrag ter voorkoming van dubbele belasting tussen Nederland en Portugal (stelling 17) hebben de meeste respondenten met 'noch mee eens, noch mee oneens' beantwoord. Uit de vorige  paragraaf bleek dat ten aanzien van stelling 13 43,75%, ten aanzien van stelling 15 40,63% en ten aanzien van stelling 17 34,38% geen mening heeft. De reden voor het relatief grote aantal respondenten, die ten aanzien van deze stelling geen mening heeft kan zijn dat de respondent in vergelijking met informatie, tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, nog weinig ervaring heeft gehad met informatie ná de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, of dit in sommige gevallen niet als zodanig heeft ervaren.
Opmerkelijk is dat voor zowel stelling 13, stelling 15 als stelling 17 het gemiddelde 3,47 bedraagt. Naar aanleiding van de antwoorden van de respondenten kan er in ieder geval voorzichtig worden geconcludeerd, dat de informatie door een Nederlands sprekende makelaar, tijdens de begeleiding en bemiddeling in het koopproces, zowel relatief als gemiddeld gezien door de respondent wordt gewaardeerd.